บรรจุภัณฑ์รักษ์โลกยุคใหม่ ต้องไม่ใช่แค่รีไซเคิลได้ แต่ต้องปลอดภัยเมื่อสัมผัสอาหาร

หลายปีที่ผ่านมา ธุรกิจจำนวนมากเริ่มเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ให้ดูยั่งยืนขึ้น เช่น ใช้กระดาษแทนพลาสติก ใช้พลาสติกรีไซเคิล ใช้วัสดุชีวภาพ หรือเลือกแพ็กที่เคลมว่าย่อยสลายได้

แต่นี่คือคำถามสำคัญที่กำลังดังขึ้นทั่วโลก: บรรจุภัณฑ์นั้น “ปลอดภัยพอสำหรับอาหาร” หรือยัง?

เทรนด์ sustainability packaging ล่าสุดไม่ได้หยุดอยู่ที่คำว่ารีไซเคิลได้อีกต่อไป แต่กำลังขยับไปสู่ “safe circular packaging” หรือบรรจุภัณฑ์หมุนเวียนที่ต้องพิสูจน์ทั้ง 3 เรื่องพร้อมกัน คือ ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ใช้งานได้จริงในระบบผลิตและรีไซเคิล และปลอดภัยต่อผู้บริโภคเมื่อสัมผัสอาหาร

ตัวอย่างที่เห็นชัดคือยุโรปกำลังเข้มงวดกับสารที่น่ากังวลในบรรจุภัณฑ์อาหาร โดยเฉพาะ PFAS ที่เคยใช้ช่วยกันน้ำมันและกันน้ำในกระดาษห่ออาหาร กล่องอาหาร หรือบรรจุภัณฑ์ฟาสต์ฟู้ด ขณะเดียวกัน FAO ก็ชี้ว่า วัสดุรีไซเคิลและวัสดุทางเลือก เช่น bio-based packaging สามารถช่วยเป้าหมายด้านความยั่งยืนได้ แต่ต้องระวังสารปนเปื้อน สารที่เติมเพื่อให้วัสดุมีสมบัติพิเศษ และสารที่เกิดขึ้นโดยไม่ได้ตั้งใจระหว่างกระบวนการรีไซเคิลหรือผลิต

สำหรับประเทศไทย เรื่องนี้ใกล้ตัวกว่าที่คิด เพราะ อย. มีข้อกำหนดเกี่ยวกับภาชนะบรรจุพลาสติกและการประเมินความปลอดภัยของพลาสติกแปรใช้ใหม่สำหรับบรรจุอาหารอยู่แล้ว และในปี 2569 ยังมีความเคลื่อนไหวเรื่องการปรับปรุงกฎหมายภาชนะบรรจุอาหารให้ทันสมัยขึ้น

ดังนั้น หากเป็นผู้ผลิตอาหาร SME หรือสินค้าชุมชน การเลือกแพ็กใหม่ไม่ควรถามแค่ว่า “ดูรักษ์โลกไหม” แต่ควรถามเพิ่มว่า:

วัสดุนี้สัมผัสอาหารได้จริงหรือไม่

ใช้กับอาหารมัน ร้อน เปรี้ยว หรือแช่เย็นได้ไหม

มีเอกสารรับรองจากซัพพลายเออร์หรือไม่

หมึกพิมพ์ กาว วาร์นิช หรือ coating เหมาะกับอาหารหรือไม่

คำเคลมบนฉลากมีหลักฐานรองรับพอหรือยัง

สำหรับธุรกิจการพิมพ์และผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์ นี่คือโอกาสทางธุรกิจที่น่าสนใจมาก เพราะลูกค้าไม่ได้ต้องการแค่ “แพ็กสวยและรักษ์โลก” แต่ต้องการคนช่วยลดความเสี่ยง ช่วยเลือกวัสดุ ช่วยตรวจคำกล่าวอ้าง และช่วยเตรียมหลักฐานให้พร้อมสำหรับตลาดสมัยใหม่

บริการใหม่ที่ต่อยอดได้ เช่น ตรวจความพร้อมบรรจุภัณฑ์สัมผัสอาหาร เลือกหมึก low-migration ตรวจ coating กันน้ำมันแบบ PFAS-free รวบรวมเอกสารวัสดุรีไซเคิล และออกแบบฉลากให้สื่อสารเรื่องความยั่งยืนอย่างไม่เกินจริง

ข้อสรุปคือ บรรจุภัณฑ์ยั่งยืนยุคต่อไปต้องไม่ใช่แค่ “เปลี่ยนวัสดุ” แต่ต้องเปลี่ยนวิธีคิด

จาก “แพ็กนี้รักษ์โลกไหม” เป็น “แพ็กนี้รักษ์โลก ใช้งานได้จริง และปลอดภัยพอที่จะสร้างความเชื่อมั่นให้ผู้บริโภคหรือไม่”

ธุรกิจที่ตอบคำถามนี้ได้ก่อน จะมีโอกาสสร้างความต่างทั้งในตลาดไทย ตลาดส่งออก และตลาดผู้บริโภคที่เริ่มอ่านฉลากอย่างจริงจังมากขึ้น เขียนโดย คุณประสิทธิ์ คล่องงูเหลือม อุปนายกวิชาการ สมาคมการบรรจุภัณฑ์ไทย